Tiãúng Ãâã thuäüc ngæî hãû Malayo- Polynesien (Nam Âaío), coï quan hãû våïi nhiãöu ngän ngæî Nam Âaío luûc âëa.

1- Baíng chæî caïi tiãúng Ãâã:

            a           à           á           b           [           ]           d           â           e                e\  

ã           e#           g          h           i            ^            j           k             l            m                  n      `                o           o\           ä           o#          å          

 å\           p                    

 r            s            t       u         u\      æ           æ\           w          y

v Chæî “á” chè sæí duûng trong træåìng håüp âãø gheïp våïi chæî “o” taûo thaình váön “áo” âãø viãút caïc tæì coï mang váön áo:

Vê duû: káo, máo, tháo.

2. Mäüt säú âàûc âiãøm ngæî ám tiãúng Ãâã:

Tiãúng Ãâã laì mäüt ngän ngæî væìa âån láûp (giäúng tiãúng Viãût) væìa âa tiãút (giäúng tiãúng Phaïp) khäng coï thanh âiãûu. Trong tiãúng Ãâã, pháön âáöu ám tiãút chæa bë âån tiãút hoaï triãût âãø

nãn cáúu truïc ngæî ám-ám vë hoüc cuía noï vä cuìng phæïc taûp. Caïc hiãûn tæåüng biãún âäøi hçnh thaïi cuía tæì khäng nhiãöu vaì âæåüc diãùn ra ngay trong baín thán voí ám tiãút laìm cho ám tiãút coï

 cáúu truïc ngæî ám khäng äøn âënh.

Hçnh thaïi thay âäøi laìm cho nghéa cuía tæì thay âäøi, vê duû: djiã- mdjiã (chãút- giãút); â^- mâ^ (lãn- laìm cho lãn); bo\- mbo\ (âáöy- laìm cho âáöy).

¨     Mäüt säú læu yï khi âoüc tiãúng Ãâã:

v Nhæîng chæî âoüc giäúng tiãúng Viãût:

[        ( båì)           [à      : coîng

]        ( chåì)         ]ä      : chaïu, gäüi (âáöu)

k        ( cåì)           ka      : chæa

`        ( nhåì)         `u     : noï, äng áúy, baì áúy,...

w       ( våì)           wã     : cong

y        (giåì, dåì)     yang: tháön

y        ( y ) chæî loït khi viãút tãn cho nam giåïi ngæåìi Ãâã

vê duû:  Y- Yang {uän Kräng.  

v Chæî “b”, “d” viãút giäúng tiãúng Viãût, âoüc khaïc tiãúng Viãût.

v Nhæîng chæî coï dáúu phaíy åí trãn sau phuû ám âån, khi âoüc:

h’    ( hå)   h’ a^ : khäng                        k’  ( kå)  k’u\t  : âáöu gäúi

m’   ( må) m’ar :  giáúy                 s’  ( så)  s’a^                :  âãöu , caí

¨     Caïc phuû ám gheïp thæåìng sæí duûng trong tiãúng Ãâã. Caïch âoüc caïc phuû ám laì: âoüc nhanh chæî âáöu vaì nháún chæî cuäúi:

bl      (bålå)                  blu\                  : noïi

[l      ([ålå)                  [le\                   : chaíy, moüc

bh      (båhå)                 bha`                : hàõt håi

br      (bårå)                  brei                 : cho

dl      ( dålå)                 dlàng               : âoüc, xem, nhçn

dr      ( dårå)                 drei                 : chuïng ta 

âr      ( âårå)                 âru                  : giuïp

dj      ( dgiå)                 djà                   : cáöm

gr      ( gåråì)                 gràp                : mäùi

hg      ( hågå)                hgu\m              :  håüp laûi

hl      ( hålå)                 hla                   : laï 

kh      ( khå)                  khua                : chuí, træåíng, giaì

kp      ( kåpå)                kpà                  : thàóng

mbr   ( mbåråì)             mbruã             :  häm qua

md    ( mådå)               mdei               : nghè

mâ    ( måâå)               mâao               : áúm

mg    ( mågå)               mgi                 : ngaìy mai

mkr   ( måkrå)              mkra               : sæía chæîa

ml     (målå)                 mlan               : thaïng, tràng

mm(mmå)                    mmah             : nhai

mn    (månå)                mnei               : tàõm    

m`    (månhå)              m`am             : dãût

mr     (mårå)                 mran               : thuyãön

ms     (måså)                 msah               : æåït

mt     ( måtå)                mtei                : chuäúi

mtr    (måtrå)                mtring             : haìng haìng

ph      ( påhå)                phiår               : bay

pl      ( pålå)                 plei                 : bê âoí, bê råü

pr      ( pårå)                 pràk                : tiãön

th      ( tåhå)                 tháo                 : biãút

tl       ( tålå)                  tlam                : chiãöu, buäøi chiãöu

tr       (tårå)                   tram                : ngám

Nguyãn ám âäi:

aã /  áy/                                                 : äng (näüi ngoaûi)

ei /ay/                            klei                  : dáy, sæû, tiãúng, baìi, âaìo (âäüng tæì)

                                      hmei                : chuïng täi

                                      ãsei                 : cåm

ãa /ã-a/                                                  : næåïc

ia /ã-a/                           hia                   : khoïc

                                      tia                   : reìn

                                      ktià                 : con veût

ua /oa/                           dua                  : (säú) 2

                                      ksua                : con nhêm

                                      krua                : con ruìa

Nguyãn ám âäi âoüc læåït nhanh:

- iã                                mdiã               : luïa

                                      mniã               : næî, con gaïi

                                      hliã                 : leí

- iu                                ktiu                 : måï (noïi trong giáúc må)

3. Mäüt säú âàûc âiãøm ngæî phaïp:

Ngæî phaïp tiãúng Ãâã mang âàûc âiãøm cå cáúu ngæî phaïp cuía caïc ngän ngæî âån láûp. Âãø diãùn âaût caïc yï nghéa ngæî phaïp, phæång thæïc ngæî phaïp trong tiãúng

 Ãâã laì phæång thæïc tráût tæû tæì vaì hæ tæì. Mä hçnh cáúu truïc cáu trong tiãúng Ãâã âæåüc xaïc âënh khaï roî raìng, mang âàûc thuì tiãúng Ãâã. Trong cáu tæåìng thuáût,

chuí ngæî bao giåì cuîng âæïng træåïc vë ngæî, coìn bäø ngæî âæïng sau vë ngæî. Âënh ngæî  thæåìng âæïng sau thaình pháön maì noï bäø nghéa. Riãng traûng ngæî coï pháön tæû do hån vãö vë trê.

Vê duû:    - Adei káo hia kyua dah `u ]ia\ng [å\ng [e#`

                  (Em täi khoïc båíi vç noï muäún àn baïnh)

- Hruã anei, káo nao mà bruà.

   (Häm nay, täi âi laìm )

-   Káo nao hriàm klei Ãâã

     (Täi âi hoüc tiãúng Ãâã)

Trong cáu nghi váún cuía tiãúng Ãâã, tæì âãø hoíi thæåìng âæåüc âæa lãn âáöu cáu (âàûc âiãøm naìy khaïc cáu nghi váún trong tiãúng Viãût).

                   Vê duû: Ti ih nao? Anh (chë) âi âáu?